Etik kurulların tarihçesi, insan haklarının korunması ve araştırmalardaki etik standartların belirlenmesi açısından kritik bir öneme sahiptir. 20. yüzyılın ortalarına doğru ortaya çıkan bu yapılar, özellikle savaş sonrası insan deneylerinin kötüye kullanılmasının önüne geçmek amacıyla oluşturulmuştur. Bu süreç, etik kurulların nasıl bir gereklilik haline geldiğini ve araştırmaların güvenli bir çerçevede yürütülmesini sağlamak için hangi adımların atıldığını göstermektedir.

Serhat Yıldırım

Etik kurullar ne zaman ortaya çıktı?

Etik kurullar, insan üzerinde yapılan araştırmaların güvenliğini ve insan haklarını koruma amacıyla geliştirilmiş önemli yapılar olarak ortaya çıkmıştır. Bu kurullar, zamanla artan etik ihlalleri ve insanlık suçları karşısında, araştırma süreçlerinde şeffaflık ve denetim sağlamak için gerekli hale gelmiştir. Tarihsel gelişim sürecinde, çeşitli olaylar ve belgeler, etik kurulların oluşturulmasını ve uluslararası standartların belirlenmesini sağlamıştır.

Etik kurulların tarihçesi şu şekilde özetlenebilir:

1906 Öncesi: Etik kavramı ve etik kurullar yoktu, insan üzerinde yapılan araştırmalar kontrolsüzdü. 

1946: Amerikan askeri hakimlerinin 23 Alman hekimini savaş ve insanlık suçu işlemekle suçlaması, insan araştırmalarında uluslararası standartların gerekliliğini ortaya çıkardı ve Nuremberg Code oluştu. 

1950: Thalidomide'in Avrupa'da onaylanması ve çocuklarda ciddi deformitelere yol açması, ilaç firmalarının pazarlama öncesi ilaçları için onay almasını zorunlu kılan Kefauver Amendments'ın kabul edilmesine yol açtı. 

1964: Dünya Sağlık Örgütü, insanlarda biyomedikal araştırmalar yapan tıp doktorlarına rehber olmak üzere Helsinki Deklarasyonu'nu yayınladı. 

1974: Birleşik Devletler'de insan deneklerini korumak üzere Ulusal Araştırma Yasası çıkarıldı ve insanlar üzerindeki araştırma projelerine onay vermek üzere IRB (Institutional Review Board) yani araştırma etik kurulları kuruldu. 

1979: Ulusal komisyon, araştırmalarda insan haklarını koruma kurallarının belirlendiği Belmont Report'u kabul etti. 

  1. 1906 Öncesi: Etik kavramı ve etik kurullar yoktu, insan üzerinde yapılan araştırmalar kontrolsüzdü. 
  2. 1946: Amerikan askeri hakimlerinin 23 Alman hekimini savaş ve insanlık suçu işlemekle suçlaması, insan araştırmalarında uluslararası standartların gerekliliğini ortaya çıkardı ve Nuremberg Code oluştu. 
  3. 1950: Thalidomide'in Avrupa'da onaylanması ve çocuklarda ciddi deformitelere yol açması, ilaç firmalarının pazarlama öncesi ilaçları için onay almasını zorunlu kılan Kefauver Amendments'ın kabul edilmesine yol açtı. 
  4. 1964: Dünya Sağlık Örgütü, insanlarda biyomedikal araştırmalar yapan tıp doktorlarına rehber olmak üzere Helsinki Deklarasyonu'nu yayınladı. 
  5. 1974: Birleşik Devletler'de insan deneklerini korumak üzere Ulusal Araştırma Yasası çıkarıldı ve insanlar üzerindeki araştırma projelerine onay vermek üzere IRB (Institutional Review Board) yani araştırma etik kurulları kuruldu. 
  6. 1979: Ulusal komisyon, araştırmalarda insan haklarını koruma kurallarının belirlendiği Belmont Report'u kabul etti. 

Diğer Genel Yazıları

Etik kurul izni ne zaman zorunlu hale geldi?

Etik kurul izni, araştırmaların güvenilirliği ve katılımcıların haklarının korunması açısından kritik bir unsurdur. Özellikle 2020 yılının başlarında, bu iznin zorunlu hale gelmesi ile birlikte, araştırmacılar için yeni bir dönemin kapıları aralanmıştır. Bu değişiklik, araştırma süreçlerinin...

Etik kitabı ne zaman yazıldı?

Etik felsefenin önemli eserlerinden biri olan "Etika", Baruch Spinoza'nın derin düşünceleriyle dolu bir eserdir. 17. yüzyılda kaleme alınan bu kitap, insanın doğası, duyguları ve özgürlüğü üzerine kapsamlı bir analiz sunar. Spinoza, bu eserinde ahlaki değerlerin...

Etik yönetmeliği ne zaman kabul edildi?

Kamu sektöründe etik standartlarının belirlenmesi, şeffaflık ve güvenilirlik açısından büyük önem taşır. Bu bağlamda, kamu görevlilerinin davranışlarını yönlendiren ilkelerin oluşturulması, toplumsal güvenin pekişmesine katkı sağlar. Bu yönetmelik, kamu çalışanlarının etik değerler çerçevesinde hareket etmelerini sağlamak...

Etkili program hazırlama ilkeleri nelerdir?

Etkili bir program tasarlamak, yalnızca bilgi aktarmakla kalmayıp aynı zamanda katılımcıların ihtiyaçlarına ve hedeflerine yönelik bir yol haritası oluşturmak anlamına gelir. Başarılı bir eğitim süreci, hedeflerin belirlenmesi, katılımcıların özelliklerinin anlaşılması ve uygun içerik ile yöntemlerin...
Genel